TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

ASEAN ký hiệp định kinh tế số đầu tiên trên thế giới, mở đường cho dữ liệu chảy xuyên biên giới

Các nước ASEAN hôm thứ Bảy (14/11) đã ký Hiệp định khung Kinh tế số (DEFA) — hiệp định ràng buộc pháp lý đầu tiên trên thế giới ở cấp khu vực về kinh tế số, đặt nền móng cho dòng dữ liệu xuyên biên giới, thương mại số, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo trên khắp Đông Nam Á.

Minh họa: lãnh đạo ASEAN ký hiệp định kinh tế số, bản đồ số Đông Nam Á với luồng dữ liệu
ASEAN ký hiệp định kinh tế số đầu tiên trên thế giới, mở đường cho dữ liệu chảy xuyên biên giới. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Hôm thứ Bảy (14/11), các nước ASEAN đã ký Hiệp định khung Kinh tế số (DEFA) tại Manila, hiệp định ràng buộc pháp lý đầu tiên trên thế giới ở cấp khu vực về kinh tế số. Phó Thủ tướng Singapore Gan Kim Yong cho biết hiệp định phải mất “nhiều năm” đàm phán. “Đàm phán một thỏa thuận vừa đủ tham vọng, vừa được mọi nước thành viên chấp nhận, là không dễ dàng”, ông nói. Hiệp định được kỳ vọng sẽ có hiệu lực “vào đầu năm sau”.

Theo Bộ Năng lượng, Thương mại và Công nghiệp Singapore (METI), DEFA là hiệp định kinh tế số độc lập đầu tiên của ASEAN, đặt nền móng cho hội nhập kinh tế số sâu hơn và mở ra cơ hội cho doanh nghiệp trong thị trường số của khu vực. Hiệp định bao trùm dòng dữ liệu xuyên biên giới, thương mại số đầu-cuối, bảo vệ mã nguồn, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo, nhằm thúc đẩy khả năng tương tác giữa công nghệ, thương mại điện tử, thanh toán, logistics và chuỗi cung ứng.

Trên bàn cờ Đông Nam Á, DEFA là một nước cờ dài hơi: ai viết được luật chơi chung về dữ liệu thì người đó cầm chìa khóa của cả nền kinh tế số khu vực.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Ông Gan cho biết DEFA mang lại cho ASEAN một khung cơ bản về luật chơi số. “Nhưng mỗi nước có những lo ngại riêng — luật riêng tư, bí mật kinh doanh, an ninh quốc gia”, ông nói. “Vì vậy sẽ có những ngoại lệ được phép, nhưng điều quan trọng là nó đặt ra các quy tắc cơ bản để dữ liệu có thể chuyển đi được.” Ông nhấn mạnh DEFA được thiết kế linh hoạt, để khối không bị kẹt lại ở tốc độ của thành viên chậm nhất, và “giữ cánh cửa mở cho các nước chưa sẵn sàng hôm nay, để họ có thể tham gia bất cứ lúc nào khi đã sẵn sàng”.

Cũng tại cuộc họp hôm thứ Bảy, chủ đề về Hiệp định khung Kinh tế xanh (GEFA) đã được đưa ra: nghiên cứu khả thi đang được tiến hành và thảo luận có thể khởi động vào năm sau, theo ông Gan. Về lợi ích cho doanh nghiệp, ông Gan cho biết chính phủ có thể đàm phán thỏa thuận với nhau, nhưng việc tận dụng nó thuộc về các công ty. DEFA cung cấp khung tương tác cho kinh tế số ASEAN: chứng từ điện tử thay giấy tờ, thanh toán số cả bán lẻ lẫn bán buôn, và định danh số cho doanh nghiệp — với khả năng về một hệ thống định danh số toàn ASEAN. Trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng là hai lĩnh vực khác mà DEFA cho phép hợp tác, vì chúng đòi hỏi nỗ lực tập thể.

Ông Gan thừa nhận doanh nghiệp Singapore có thể phải đối mặt với nhiều đối thủ hơn khi DEFA ra đời, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhưng ông cho rằng các doanh nghiệp ASEAN còn phải đối mặt với “nhiều cạnh tranh hơn nữa” từ bên ngoài khu vực, và “các nền kinh tế của chúng ta bổ sung cho nhau. Chúng ta cạnh tranh ở một số lĩnh vực, nhưng ở nhiều lĩnh vực, chúng ta bổ sung cho nhau”. Với kinh tế số, Singapore có thể nhập hàng nhanh hơn và rẻ hơn, nhờ đó doanh nghiệp Singapore trở nên cạnh tranh hơn, trong khi các nước ASEAN hội nhập sâu hơn cả về vật chất lẫn số hóa. Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN–Canada cũng đang tiến tới “kết luận thực chất”, được kỳ vọng sẽ được các lãnh đạo công bố trong thời gian tới.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ Đông Nam Á, DEFA là một nước cờ dài hơi: ai viết được luật chơi chung về dữ liệu thì người đó cầm chìa khóa của cả nền kinh tế số khu vực. Suốt nhiều năm, doanh nghiệp ASEAN bán hàng qua biên giới vẫn phải vật lộn với một mớ luật riêng lẻ — dữ liệu kẹt, chứng từ giấy tắc, thanh toán chậm và đắt. Một khung luật chung, dù còn nhiều ngoại lệ, vẫn là lần đầu tiên khu vực ngồi cùng một bàn và thống nhất: dữ liệu phải chảy được, và phải chảy theo luật chung. Đó cũng là cách ASEAN trả lời cuộc đua Mỹ–Trung.

Với Việt Nam, ván cờ này chạm thẳng tới ví tiền hàng triệu hộ kinh doanh: từ người bán hàng online tới doanh nghiệp xuất khẩu. Nếu DEFA vận hành tốt, một đơn hàng từ Hà Nội sang Jakarta sẽ nhanh hơn, rẻ hơn — và dữ liệu của doanh nghiệp Việt sẽ được bảo vệ bởi cùng một bộ luật khu vực thay vì từng nước một. Nhưng khi dữ liệu chảy tự do hơn, ai sẽ bảo vệ người bán nhỏ trước những gã khổng lồ số? Theo quý vị, Việt Nam nên tận dụng DEFA để bán ra khu vực nhanh hơn, hay nên lo giữ dữ liệu của mình trước đã? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.