Anh đề xuất “bảo đảm cơ hội” cho giới trẻ: có việc làm hoặc đào tạo là quyền hợp pháp
Cựu Bộ trưởng Alan Milburn đề xuất một “bảo đảm cơ hội” mang tính pháp lý: chính phủ Anh phải có nghĩa vụ bảo đảm mọi người trẻ đều có việc làm, đào tạo hoặc hỗ trợ vào nghề — trong lúc gần một triệu thanh niên nước này đang không học, không làm, không đào tạo.

Có những lời hứa được viết thành luật, để không ai có thể rút lại. Ông Alan Milburn, cựu bộ trưởng Lao động và là tác giả bản đánh giá lớn về thất nghiệp giới trẻ, đã nói với BBC rằng người trẻ nên có một bảo đảm pháp lý về việc làm hoặc đào tạo. Các đề xuất sẽ được công bố đầy đủ vào thứ Ba tới.
Trọng tâm của bản đánh giá là đề xuất mà ông Milburn gọi là “bảo đảm cơ hội”: nghĩa vụ pháp lý của chính phủ phải bảo đảm mọi người trẻ đều có một con đường vào việc làm. Những người từ chối nhận hỗ trợ có thể bị mất trợ cấp. “Đó nên là một sự bảo đảm cho người trẻ. Bởi vì hiện tại, sự bảo đảm duy nhất họ có là một điều rất đơn giản: được nhận trợ cấp. Đó là cuộc sống kiểu gì?” ông Milburn nói. Các chương trình việc làm trước đây chỉ mang tính tạm thời, và cần một quyền lợi pháp lý lâu dài để giải quyết vấn đề của người trẻ không học, không làm, không đào tạo.
Trên bàn cờ chính trị Anh, bản đánh giá Milburn là một nước cờ táo bạo: thay vì hứa hẹn thêm tiền, nó đòi viết quyền có việc làm vào luật — và lấy tiền từ chính túi trợ cấp để trả cho nó.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Ông Milburn kêu gọi chuyển dịch mạnh mẽ chi tiêu của chính phủ: từ trợ cấp cho người trẻ sang các biện pháp đưa họ vào việc làm. Ông cho biết chính phủ hiện chi gấp 25 lần tiền trợ cấp so với tiền hỗ trợ họ vào nghề, và tỉ lệ đó nên chuyển thành hai trên một. “Con lắc đã lắc quá xa — 25 bảng so với 1 bảng, và chúng ta có thể đưa mọi thứ về 2 bảng so với 1 bảng”, ông nói. Ông thừa nhận một số người trẻ sẽ mất trợ cấp, và cho rằng hệ thống nên tập trung giúp người ta vào làm việc thay vì giữ họ phụ thuộc vào phúc lợi. Chính phủ hiện chi 22 tỉ bảng mỗi năm để hỗ trợ những người trẻ không hoạt động kinh tế, và số tiền đó cần được chi khác đi. Ông cũng nói người dưới 25 tuổi không nên còn được hưởng một số trợ cấp sức khỏe — trợ cấp độc lập cá nhân (PIP) và phần sức khỏe của Universal Credit.
Theo Văn phòng Thống kê Quốc gia, gần một triệu người trẻ ở Anh đang không làm việc, không học hành, không đào tạo — còn gọi là Neet. Thủ tướng Andy Burnham mô tả bản báo cáo sắp tới của ông Milburn là một “bước ngoặt”, nhưng chưa cam kết thực hiện toàn bộ các khuyến nghị. Ông khẳng định việc trả tiền cho cải cách sẽ không có nghĩa là “thêm tiền” mà là “chi tiêu khác đi”. Tại hội nghị Lao động xứ Wales hôm thứ Bảy, ông Burnham cho rằng bản báo cáo đề cập tới “sự tách rời của giới trẻ” gia tăng từ sau đại dịch, và chính phủ đang hướng tới tầm nhìn mới cho giáo dục “không chỉ tập trung vào con đường đại học”.
Phản ứng chia rẽ rõ rệt. Công đoàn TUC hoan nghênh đề xuất, gọi đó là “thay đổi cuộc chơi” và mô tả số Neet là “tình trạng khẩn cấp quốc gia” — nhưng nhấn mạnh kinh phí không nên lấy từ ngân sách dịch vụ công. Lãnh đạo Đảng Bảo thủ Kemi Badenoch cho rằng chính phủ không nên tốn thời gian vào các chương trình việc làm; người phát ngôn kinh tế của Reform, Robert Jenrick, nói bản đánh giá “vô nghĩa trừ khi chúng ta thấy hành động từ ông Burnham ngay lập tức”. Lãnh đạo Đảng Xanh Zack Polanski chê bản đánh giá đưa ra “những kết luận cũ rích”: ép người trẻ vào việc làm lương thấp, bấp bênh chỉ làm nghèo đói thêm sâu.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ chính trị Anh, bản đánh giá Milburn là một nước cờ táo bạo: thay vì hứa hẹn thêm tiền, nó đòi viết quyền có việc làm vào luật — và lấy tiền từ chính túi trợ cấp để trả cho nó. Con số 25 ăn 1 nói lên tất cả: nhà nước Anh trả tiền để người trẻ ngồi nhà, gấp 25 lần số tiền bỏ ra để đưa họ đi làm. Đảo ngược tỉ lệ ấy thành 2 ăn 1 nghe có vẻ hợp lý, nhưng cái giá là những người trẻ yếu thế nhất sẽ mất trợ cấp sức khỏe trước khi việc làm kịp tới tay họ.
Với Việt Nam, ván cờ này không xa lạ: hàng trăm nghìn thanh niên Việt mỗi năm rời ghế nhà trường mà chưa có việc làm ổn định, trong khi doanh nghiệp kêu thiếu lao động có tay nghề — một nghịch lý y hệt nước Anh. Câu hỏi không phải là có nên bảo đảm việc làm cho người trẻ hay không, mà là ai trả tiền: cắt trợ cấp để đào tạo, hay đầu tư thêm để cả hai cùng có? Theo quý vị, một “bảo đảm cơ hội” kiểu Anh có nên là điều Việt Nam học theo, hay đó là một canh bạc mà người trẻ sẽ trả giá đầu tiên? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

