COP31 khai mạc ở Antalya: gần 200 nước họp giữa khói lửa chiến tranh và cơn khát điện của AI
Hội nghị khí hậu COP31 khai mạc ngày 9/11 tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, với mục tiêu điện khí hóa hơn một phần ba nền kinh tế toàn cầu vào năm 2035 — nhưng chiến tranh Iran, nhu cầu điện của AI và sự rút lui của Mỹ đang phủ bóng lên mọi cuộc đàm phán.

Gần 200 quốc gia vừa họp mặt tại Thổ Nhĩ Kỳ để cứu khí hậu — đúng lúc thế giới đang đốt nhiều than hơn bao giờ hết vì chiến tranh và cơn khát điện của AI. Đại diện các nước tập trung tại Antalya vào thứ Hai (9/11) cho hai tuần đàm phán, khi nỗi lo an ninh năng lượng do chiến tranh, nhu cầu điện tăng vọt của AI và sự rút lui của Mỹ đang tạo thêm áp lực lên cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Chủ tịch COP31 là Thổ Nhĩ Kỳ đã đặt trọng tâm vào mục tiêu điện khí hóa hơn một phần ba nền kinh tế toàn cầu vào năm 2035, tăng từ mức khoảng một phần năm hiện nay, và kêu gọi các nước ký vào cam kết ủng hộ mục tiêu đó. Về lý thuyết, mục tiêu này có thể giúp giảm phát thải bằng cách đẩy nhanh quá trình chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch. Nhưng các nhà vận động khí hậu đã chỉ trích cam kết này vì nó không yêu cầu lượng điện bổ sung phải đến từ các nguồn carbon thấp — mở ra tranh cãi ngay từ đầu về việc liệu chỉ điện khí hóa thôi có được tính là tiến bộ khí hậu hay không.
Trên bàn cờ khí hậu, COP31 là ván cờ mà mọi bên đều biết luật nhưng không ai chịu đi nước cuối.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Một liên minh các nước, gồm các đảo quốc Nam Thái Bình Dương dễ bị tổn thương nhất trước nước biển dâng, đang thúc đẩy một lộ trình toàn cầu rõ ràng hơn để rời xa nhiên liệu hóa thạch. Nhiều nước sản xuất dầu khí, trong đó có Ả Rập Xê Út, cho rằng nhiên liệu hóa thạch vẫn có thể chiếm phần lớn trong cơ cấu năng lượng, miễn là đi kèm với công nghệ giảm hoặc thu giữ phát thải.
Bối cảnh năm nay vô cùng khó khăn. Cuộc chiến của Mỹ với Iran — nay đã bước sang tháng thứ chín — đã làm gián đoạn nghiêm trọng các chuyến hàng dầu qua eo biển Hormuz, đẩy giá nhiên liệu tăng khắp toàn cầu. Chính quyền Trump đã khuyến khích tối đa hóa sản lượng dầu, khí đốt và than đá. Trong khi đó, Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan và các nước châu Á khác đã tăng phụ thuộc vào than. “Thật khó để lạc quan,” giáo sư chính sách môi trường John Holdren của Đại học Harvard nhận xét: “Nhiều người trước đây có thể cảm thấy xấu hổ khi tranh luận về việc tiếp tục sử dụng nhiên liệu hóa thạch ở mức rất cao, giờ đây cảm thấy được khích lệ để đưa ra lập luận đó.”
Báo cáo của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc hồi tháng 10 cho biết thế giới đã được dự báo sẽ vượt quá 1,5 độ C nóng lên so với thời tiền công nghiệp — ngưỡng được đặt ra tại hội nghị Paris năm 2015. Năm 2026 cũng ghi dấu hàng loạt đợt nắng nóng cực đoan khắp Tây Âu và một vụ sụp đổ sông băng ở Nepal gây ra trận lũ thảm khốc khiến hơn 1.450 người thiệt mạng, hàng nghìn người vẫn mất tích. “Năm nay đã chứng tỏ là một trong những năm có số thương vong cao nhất do các thảm họa liên quan tới khí hậu,” Manjeet Dal, cố vấn của khối các nước kém phát triển nhất, nói.
Dù vậy, vẫn có điểm sáng: việc triển khai năng lượng tái tạo cũng đang tăng lên, nhờ làn sóng xuất khẩu công nghệ sạch giá rẻ từ Trung Quốc. Một số ý kiến cho rằng chính chiến tranh đã làm rõ hơn lợi ích của việc chuyển sang năng lượng tái tạo.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ khí hậu, COP31 là ván cờ mà mọi bên đều biết luật nhưng không ai chịu đi nước cuối. Thổ Nhĩ Kỳ đặt ra mục tiêu điện khí hóa đầy tham vọng, nhưng lại không bắt buộc lượng điện đó phải sạch. Các đảo quốc Nam Thái Bình Dương thì đang chơi ván cờ sinh tồn theo đúng nghĩa đen: với họ, mỗi phần mười độ C là một tấc đất bị biển nuốt.
Với Việt Nam, ván cờ này không phải chuyện xa xôi ở Antalya. Việt Nam nằm trong nhóm nước dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu — đồng bằng sông Cửu Long chìm dần, bão lũ ngày càng dữ — nhưng cũng là nước vẫn đang dùng than để chạy nền kinh tế. Khi giá dầu tăng vì chiến tranh Iran, giá xăng và giá điện trong nước chịu áp lực ngay; khi thế giới chuyển sang năng lượng tái tạo, Việt Nam có cơ hội đón làn sóng công nghệ sạch giá rẻ. COP31 có thể chỉ là những lời hứa trên giấy, nhưng hóa đơn của biến đổi khí hậu thì người Việt đang trả bằng tiền thật mỗi năm.
Theo quý vị, khi chiến tranh và AI đang đẩy thế giới quay lại với than đá, liệu COP31 còn đủ sức kéo nhân loại về phía năng lượng sạch — hay chỉ là một bàn cờ đẹp mà không ai chịu đi nước cuối? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


