TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

“Cuộc chiến khoai tây” Mỹ–Nhật sau 76 năm cấm vận: nông dân Hokkaido nói không, Trump gây sức ép

Dưới sức ép của Tổng thống Trump, Nhật Bản đang tiến tới dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu khoai tây tươi từ Mỹ đã tồn tại từ năm 1950 — và nông dân ở Hokkaido, vựa khoai tây của cả nước, đang phản đối quyết liệt.

Minh họa: nông dân Nhật đội nón rơm ôm giỏ khoai tây ở Hokkaido, cờ Nhật–Mỹ và bản đồ Hokkaido
“Cuộc chiến khoai tây” Mỹ–Nhật sau 76 năm cấm vận: nông dân Hokkaido nói không, Trump gây sức ép Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Một củ khoai tây — và cả một cuộc chiến thương mại kéo dài 76 năm. Dưới sức ép của Tổng thống Donald Trump, Nhật Bản đang tiến tới dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu khoai tây tươi từ Mỹ đã tồn tại từ năm 1950, theo The Guardian — và nông dân ở Hokkaido đang nói “không” bằng mọi cách có thể.

Cùng với gạo, khoai tây là một trong số ít lương thực chủ lực được Nhật Bản bảo vệ quyết liệt, trong bối cảnh nước này nhập khẩu hơn 60% lương thực. Tokyo đã nới lỏng một phần lệnh cấm vào năm 2006, chỉ cho phép nhập khoai tây Mỹ để làm khoai tây chiên giòn — vận chuyển trong container kín và nấu ở nhiệt độ cao để ngăn sâu bệnh lây lan. Nhưng dỡ bỏ hoàn toàn sẽ lần đầu tiên đưa khoai tây tươi của Mỹ lên thực đơn nhà hàng và kệ siêu thị Nhật kể từ năm 1950.

Nước cờ khoai tây cho thấy ông Trump — bậc thầy đàm phán và Tổng thống thứ 47 — không chỉ đánh vào những mặt hàng lớn như ô tô hay chip, mà còn moi từng củ khoai tây để đổi lấy lợi ích cho nông dân Mỹ: 150 triệu đô la…

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

“Chúng tôi đã nhiều lần tuyên bố rõ ràng và dứt khoát rằng chúng tôi phản đối nhập khẩu”, ông Toshihide Numasawa, nhân viên của tổ chức Nông nghiệp Nhật Bản (Japan Agriculture) tại Hokkaido — nơi trồng khoảng 80% khoai tây cả nước — nói. Nông dân lo khoai tây Mỹ mang sâu bệnh vào ruộng Nhật, đồng thời đe dọa sinh kế của họ. Chính phủ Nhật đã xác định 21 loại sâu bệnh có nguy cơ xâm nhập; đáng lo nhất là tuyến trùng bào nang khoai tây — không gây hại cho sức khỏe con người nhưng phá hoại rễ cây và tồn tại trong đất hơn 15 năm.

Khoai tây đến Nhật từ năm 1598 theo các thương nhân Hà Lan; tới giữa thế kỷ 19, nó trở thành nguồn dinh dưỡng thay thế gạo ở vùng Hokkaido lạnh giá. Nhật Bản hiện trồng hơn 90 giống khoai tây; người dân ăn 3,5 triệu tấn trong năm 2024, theo Bộ Nông nghiệp, trong đó có 1,2 triệu tấn nhập khẩu dùng làm khoai tây chiên giòn.

Vụ khoai tây đã trở thành bài toán đầu tiên cho tân Bộ trưởng Nông nghiệp Arata Takebe — người có khu vực bầu cử nằm ngay vùng trồng khoai tây ở Hokkaido. Ông Takebe nói kế hoạch dỡ bỏ lệnh cấm “nên tiến triển sau khi thảo luận khoa học và kỹ thuật kỹ lưỡng”, và quyết định có thể mất “thời gian đáng kể”. “Tôi biết phía Mỹ có kỳ vọng lớn, nhưng lệnh cấm sẽ không được dỡ bỏ nếu không có thảo luận đầy đủ hoặc một thỏa thuận mà cả hai bên đều chấp nhận được”, ông nói với hãng tin Jiji Press. Đầu năm nay, các nghị sĩ Quốc hội Mỹ thúc giục ông Trump tiếp tục nêu vấn đề này với Thủ tướng Sanae Takaichi: “Nông dân trồng khoai tây Mỹ sản xuất những củ khoai tây ngon nhất thế giới… Nhật Bản là một thị trường khổng lồ với cơ hội xuất khẩu đáng kể.” Những người ủng hộ dỡ bỏ lệnh cấm nói điều đó sẽ hạ giá cho người tiêu dùng Nhật và mang lại thêm 150 triệu đô la mỗi năm cho nông dân Mỹ.

Nhưng nông dân Hokkaido chưa chịu nhượng bộ. “Bảo vệ nông nghiệp Hokkaido không chỉ là bảo vệ Hokkaido — mà còn là bảo vệ nền tảng sản xuất nuôi sống nguồn cung lương thực của Nhật Bản trong tương lai”, Hiệp hội các Tập đoàn Nông nghiệp Hokkaido tuyên bố. Nông dân Naohiro Makino nói với báo Asahi Shimbun: “Một khi sâu bệnh lọt vào, anh không thể trồng khoai tây hơn một thập kỷ. Vì mảnh đất mà tổ tiên chúng tôi đã bảo vệ, tôi kiên quyết phản đối [dỡ bỏ lệnh cấm].”

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Nước cờ khoai tây cho thấy ông Trump — bậc thầy đàm phán và Tổng thống thứ 47 — không chỉ đánh vào những mặt hàng lớn như ô tô hay chip, mà còn moi từng củ khoai tây để đổi lấy lợi ích cho nông dân Mỹ: 150 triệu đô la mỗi năm nghe không lớn, nhưng với cử tri nông thôn, đó là một chiến thắng có thể cầm trên tay. Còn với Tokyo, đây là bài toán khó của ngoại giao: nhượng bộ một củ khoai tây hôm nay có thể mở đường cho cả một danh sách nhượng bộ ngày mai.

Với Việt Nam, ván cờ này gần gũi: nông sản Việt — gạo, cà phê, trái cây — cũng từng là quân bài trên bàn đàm phán, và nông dân Việt cũng từng lo hàng nhập khẩu giá rẻ tràn vào phá giá thị trường trong nước. Khác biệt là Nhật Bản mặc cả bằng một lệnh cấm tồn tại 76 năm; còn Việt Nam, nước xuất khẩu nông sản, thường phải mặc cả bằng cách mở cửa đổi lấy thị trường. Theo quý vị, một củ khoai tây có xứng đáng trở thành biểu tượng của chủ quyền lương thực — hay chỉ là cái cớ để bảo vệ một thị trường đã quen được che chở quá lâu? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.