Israel hoãn đấu thầu khu định cư E1 sau lệnh trừng phạt của Anh: “án tử” của giải pháp hai nhà nước tạm lùi một bước
Israel đã hoãn phát hành hợp đồng xây dựng khu định cư E1 ở Bờ Tây — dự án bị coi là sẽ chôn vùi giải pháp hai nhà nước — chỉ vài ngày sau khi Anh trừng phạt 8 công ty xây dựng hoạt động trong khu vực.

Israel đã hoãn việc phát hành hợp đồng xây dựng một khu định cư lớn ở Bờ Tây — được cho là sẽ khiến giải pháp hai nhà nước trở nên bất khả thi — chỉ vài ngày sau khi Anh áp đặt trừng phạt đối với các công ty xây dựng hoạt động trong khu vực, theo The Guardian. Tổng chưởng lý Gali Baharav-Miara nói bất kỳ quyết định nào về mở rộng định cư cũng không nên do chính phủ lâm thời của Thủ tướng Benjamin Netanyahu đưa ra, mà phải do chính quyền mới được thành lập sau bầu cử quyết định. Bà đã ra lệnh cho Cơ quan Đất đai Israel và Bộ Nhà ở không mở quy trình đấu thầu.
Khu mở rộng E1, dự kiến được công bố vào thứ Năm, từ lâu đã được coi là khác biệt về bản chất: mảnh đất nằm giữa Jerusalem và Ma’aleh Adumim — thành phố định cư ở Bờ Tây với gần 40.000 dân — chia cắt Bờ Tây và cắt nó khỏi Đông Jerusalem. Ngoại trưởng Anh Ed Miliband từng nói dự án này sẽ là “hồi chuông báo tử” cho một nhà nước Palestine trong tương lai. Gói thầu xây dựng đã được công bố cho hơn 3.401 căn nhà trong khu vực. Đầu tháng 11, quân đội Israel đã bắt đầu phá dỡ nhà của một cộng đồng Bedouin trong khu vực E1.
Nước cờ E1 là nước cờ của sự kiên nhẫn và áp lực: một lệnh trừng phạt nhắm vào 8 công ty xây dựng, một tuyên bố công nhận Palestine, một tổng chưởng lý dám nói “không” với chính phủ lâm thời — cộng lại đủ để đẩy lùi một…
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Các nhà ngoại giao Israel khẳng định động thái này không phải để đáp trả các biện pháp từ London, và cho rằng ông Miliband đã hành động vội vàng khi trừng phạt 8 công ty xây dựng hôm thứ Hai. Nhưng các nhà ngoại giao Anh tin rằng áp lực chính trị ngày càng tăng đối với Israel về vấn đề định cư — kể cả từ các nghị sĩ Dân chủ Mỹ — đang phát huy tác dụng. Việc hoãn lại đưa dự án E1 vào vòng đàm phán thành lập liên minh: ông Gadi Eisenkot, lãnh đạo khối Change được coi là ứng viên thủ tướng khả dĩ nhất của Israel, đã phản đối rõ ràng việc mở rộng E1, gọi đó là một sai lầm có thể làm mất lòng dư luận quốc tế. Ông nói: “Tôi nhớ chính ông Netanyahu cũng đã phản đối điều này trong một thời gian dài, và vì áp lực liên minh, ông ấy đã nhượng bộ và phê duyệt.”
Nhóm Peace Now hoan nghênh quyết định của tổng chưởng lý: “Một chính phủ đã thua bầu cử không được phép lợi dụng những ngày cuối cùng tại vị để thúc đẩy những bước đi phá hoại, gây nguy hiểm cho tương lai của Israel và vị thế quốc tế của nước này. Xây dựng ở E1 có thể xóa sổ khả năng của giải pháp hai nhà nước.” Tuy nhiên, tổ chức này cũng cảnh báo: “Cuộc đấu tranh vẫn chưa kết thúc.” Trước đó, Israel đã hạ cấp lãnh sự quán Anh ở Đông Jerusalem để trả đũa quyết định của ông Miliband hồi tháng 9 nhằm chấm dứt liên kết thương mại với các khu định cư mà Anh coi là bất hợp pháp. Anh, cùng một nhóm nước châu Âu, gần đây đã công nhận Palestine, và việc bảo vệ giải pháp hai nhà nước được mô tả là “ngôi sao Bắc Đẩu” trong chính sách của đảng Lao động đối với khu vực.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Nước cờ E1 là nước cờ của sự kiên nhẫn và áp lực: một lệnh trừng phạt nhắm vào 8 công ty xây dựng, một tuyên bố công nhận Palestine, một tổng chưởng lý dám nói “không” với chính phủ lâm thời — cộng lại đủ để đẩy lùi một dự án mà nhiều người tưởng đã không thể ngăn. Đây là minh chứng hiếm hoi rằng trừng phạt có mục tiêu, khi được phối hợp với áp lực ngoại giao, vẫn có thể làm chậm cả một cỗ máy định cư.
Với Việt Nam, ván cờ này nhắc lại một bài học cũ: luật pháp quốc tế chỉ có răng khi có quốc gia dám dùng nó. Việt Nam từng nhiều lần lên tiếng về Biển Đông bằng luật pháp, và cũng từng chứng kiến những tuyên bố bị phớt lờ khi không có sức ép đi kèm. Câu hỏi đặt ra: một nước nhỏ muốn bảo vệ chủ quyền của mình — nên dựa vào tiếng nói của luật pháp, vào liên minh bạn bè, hay vào sức mạnh tự thân? Theo quý vị, bài học từ E1 — rằng áp lực kinh tế có thể thắng cả một chính phủ — có áp dụng được cho Biển Đông hay không? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

