TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

Đặc phái viên LHQ: quyền của người bản địa Australia “đáng xấu hổ” — trẻ em bị giam, phụ nữ sinh con trong cùm

Kết thúc chuyến thăm hai tuần, Đặc phái viên LHQ về quyền của người bản địa Albert Barume nói quyền của người First Nations ở Australia “không an toàn” — khi phụ nữ sinh con trong cùm xích, trẻ em bản địa chiếm đa số tuyệt đối trong trại giam, và hai bang từ chối cho ông vào thăm.

Minh họa: trưởng lão bản địa Australia cầm gậy truyền thống, núi Uluru, quốc kỳ Australia và tòa án phía sau
Đặc phái viên LHQ: quyền của người bản địa Australia “đáng xấu hổ” — trẻ em bị giam, phụ nữ sinh con trong cùm. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Một quốc gia giàu có, tự hào về nhân quyền, vừa bị đặc phái viên của Liên Hợp Quốc dùng đúng một từ để mô tả tình trạng quyền của người bản địa: “đáng xấu hổ”.

Theo Channel NewsAsia, Đặc phái viên LHQ về quyền của người bản địa Albert Barume đã kết thúc chuyến thăm Australia kéo dài hai tuần bằng một thông điệp ảm đạm tại cuộc họp báo ở Sydney hôm thứ Sáu (13/11): quyền của người bản địa ở Australia “không an toàn”, vì chúng nằm trong tay các bang và vùng lãnh thổ, chứ không phải chính phủ liên bang. “Tình trạng bảo vệ quyền của người bản địa có phần đáng xấu hổ. Tôi nghe câu chuyện về những phụ nữ sinh con trong cùm xích — tôi không thể tin được,” ông nói. Các nhóm nhân quyền cho biết việc cùm xích một số nữ tù nhân khi sinh con tác động không cân xứng tới phụ nữ bản địa, những người có tỉ lệ bị giam giữ cao hơn hẳn.

Trên bàn cờ nhân quyền, chuyến thăm của ông Barume là một nước cờ khó đỡ cho Canberra: Australia muốn được coi là nước bảo vệ nhân quyền, nhưng lại không cho đặc phái viên LHQ vào thăm chính những trại giam mà ông cần…

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Ông Barume nói Australia đang đặt danh tiếng quốc tế của mình vào thế nguy hiểm, sau khi ông bị từ chối tiếp cận các trung tâm giam giữ trẻ vị thành niên ở bang Queensland và Lãnh thổ Bắc Úc — hai nơi có tỉ lệ giam giữ trẻ bản địa cao nhất — và các quan chức ở đó cũng từ chối gặp ông. “Nếu quý vị không thể chịu sự giám sát quốc tế, quý vị không nên nắm quyền về nhân quyền,” ông nói. Ông cho rằng chính phủ quốc gia phải là “bên duy nhất chịu trách nhiệm” về nhân quyền.

Các con số mà ông Barume đưa ra rất khó chối cãi. Theo dữ liệu chính phủ, hơn 90% trẻ em đang bị giam giữ ở Queensland và Lãnh thổ Bắc Úc là người bản địa. Người bản địa chỉ chiếm 6,6% dân số trẻ, nhưng chiếm tới 60% số trẻ em từ 10 tới 17 tuổi đang bị giam giữ trên toàn quốc. Trong nhóm trẻ bị giam ở độ tuổi 10 tới 13, có tới 79% là người bản địa. Ông Barume kêu gọi Australia thiết lập độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự tối thiểu là 14 trên toàn quốc, và đầu tư vào các chương trình phòng ngừa tội phạm thay vì giam giữ “số lượng khổng lồ” trẻ em. “Trẻ em của các dân tộc First Peoples cần được chăm sóc, bảo vệ, giáo dục và hỗ trợ phù hợp với văn hóa — chứ không phải bị hình sự hóa,” ông nói.

Ông Barume cho biết ông tới thăm Australia vì thấy nỗ lực của Thủ tướng Anthony Albanese nhằm công nhận người First Nations trong hiến pháp là dấu hiệu tiến bộ — dù cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc về vấn đề này đã thất bại năm 2023. Nhưng thất bại của cuộc trưng cầu đó, theo ông, đã “mở toang cánh cửa cho nạn phân biệt chủng tộc”, và ông thúc giục chính phủ Albanese “đừng từ bỏ ý tưởng này”.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ nhân quyền, chuyến thăm của ông Barume là một nước cờ khó đỡ cho Canberra: Australia muốn được coi là nước bảo vệ nhân quyền, nhưng lại không cho đặc phái viên LHQ vào thăm chính những trại giam mà ông cần xem. Và khi hai bang từ chối gặp mặt, chính phủ liên bang chỉ biết nói rằng đó “không phải lập trường của chúng tôi” — một câu nói vừa đúng vừa bất lực, vì hiến pháp Australia giao quyền về người bản địa cho các bang. Cái “đáng xấu hổ” mà ông Barume nói tới không chỉ là chuyện cùm xích hay trại giam — mà là một quốc gia không thống nhất được với chính mình về việc ai chịu trách nhiệm cho quyền của những người đầu tiên sống trên mảnh đất đó.

Với Việt Nam, ván cờ này là một tấm gương soi ngược: mọi quốc gia đều có những cộng đồng yếu thế nhất — người dân tộc thiểu số, trẻ em vùng cao, người nghèo ở vùng sâu — và câu hỏi không phải là có vấn đề hay không, mà là khi có người tới hỏi, ta có dám mở cửa cho họ xem hay không. Một quốc gia mạnh không phải là quốc gia không có vấn đề; mà là quốc gia dám để người khác nhìn thẳng vào vấn đề của mình. Australia vừa để lỡ một nước cờ như thế — và Việt Nam cũng nên nhớ: minh bạch không làm ta yếu đi, che giấu mới làm ta yếu đi.

Theo quý vị, khi một nước từ chối cho đặc phái viên LHQ vào thăm trại giam trẻ em — thì đó là bảo vệ chủ quyền, hay là sợ người ta nhìn thấy sự thật? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.