Paraguay: Tổng thống Peña bị luận tội, quản thúc tại gia sau vụ sập ngân hàng Ueno
Từ chỗ là “con cưng của thị trường” và đồng minh thân cận của ông Trump, Santiago Peña mất tất cả trong một tuần: từ chức không được chấp nhận, Thượng viện luận tội với 44/45 phiếu, rồi bị bắt ngay tại chỗ.

Chỉ trong vài ngày, Santiago Peña đã đi từ vị trí tổng thống được thị trường yêu thích nhất Mỹ Latinh thành một bị can bị quản thúc tại gia. Ván cờ này không bắt đầu ở quốc hội — nó bắt đầu khi gần ba triệu người Paraguay mở ứng dụng ngân hàng vào sáng sau ngày lĩnh lương và không thấy nổi số dư của mình.
Theo The Guardian, ngân hàng số Ueno Bank — nơi giữ tiền của gần 3 triệu người Paraguay, khoảng 60% dân số trưởng thành — đã bị ngân hàng trung ương ra lệnh xử lý do mất khả năng thanh toán vào tối thứ Hai. Chỉ trong một đêm, tài khoản của hàng triệu người bị đóng băng, và khoảng 32.000 người về hưu có quỹ hưu trí đầu tư vào ngân hàng này đã không nhận được tiền.
Ván cờ Paraguay là lời cảnh báo kinh điển về thứ gọi là “ngân hàng của mọi nhà”.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Phản ứng chính trị đến rất nhanh. Hôm thứ Năm, Peña nộp đơn từ chức với hy vọng giữ quyền đặc biệt dành cho cựu tổng thống — theo hiến pháp, cựu tổng thống trở thành thượng nghị sĩ suốt đời và được hưởng quyền miễn trừ. Nhưng các nghị sĩ không chấp nhận: Thượng viện luận tội ông với 44 trên 45 phiếu tán thành, một người vắng mặt. Ngay sau đó, Peña bị bắt và bị quản thúc tại gia. Ông sẽ bị thẩm vấn vào thứ Bảy, theo công tố viên Silvia Margarita Gonzalez Vester.
BBC cho biết các cáo buộc luận tội nêu rõ Peña có xung đột lợi ích, thao túng giám sát và chuyển hướng quỹ hưu trí. Văn phòng công tố đang điều tra ông với nghi vấn làm giàu bất chính, rửa tiền và mua bán ảnh hưởng. Peña phủ nhận mọi cáo buộc.
Mối liên hệ giữa Peña và Ueno là trọng tâm của cuộc điều tra. Peña — cựu bộ trưởng tài chính, từng làm việc tại ngân hàng trung ương và IMF, đắc cử năm 2023 ở tuổi 44 — đã bổ nhiệm Carlos Carvallo Spalding, khi đó là CEO của Ueno, làm thống đốc ngân hàng trung ương ngay sau khi nhậm chức. Chưa đầy ba tháng sau, Spalding cấp phép cho Ueno, khi đó mới là một công ty tài chính, trở thành ngân hàng số. Bản thân Peña từng nắm khoảng 1 triệu USD cổ phần mua từ năm 2019 trong công ty sau này trở thành Ueno Holding, và chỉ bán vào tháng 4/2025.
Trong nhiệm kỳ của Peña, Ueno nhận nhiều ưu đãi, chính phủ nới lỏng quy định cho quỹ công đầu tư vào ngân hàng này, và ước tính 800–860 triệu USD tiền nhà nước và quỹ hưu trí đã được đổ vào Ueno. Báo cáo nội bộ của ngân hàng trung ương chỉ ra các sai phạm — trong đó có khoản vay cho công ty cùng tập đoàn — nhưng Peña bác bỏ đó là “chiến dịch truyền thông giả”. Chỉ sau sức ép từ các ngân hàng khác và phe đối lập, ngân hàng trung ương mới ra lệnh xử lý Ueno, khi ngân hàng này chỉ còn chưa tới một nửa khả năng thanh toán cần thiết. Spalding đã từ chức và cũng bị ra lệnh bắt vào tối thứ Sáu.
Trên đường phố, hàng nghìn người đã xuống đường hôm thứ Năm đòi lại tiền. Thượng nghị sĩ Rafael Filizzola gọi đây là “vụ bê bối tham nhũng lớn nhất trong lịch sử dân chủ của chúng ta”.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Ván cờ Paraguay là lời cảnh báo kinh điển về thứ gọi là “ngân hàng của mọi nhà”. Khi một ngân hàng số mở tài khoản dễ như mở ứng dụng, lãi suất cao hơn hẳn đối thủ, tài trợ cho đội tuyển quốc gia — thì nó không chỉ là ngân hàng, mà là một phần của đời sống. Và khi nó sập, nó kéo theo tiền lương, tiền hưu, tiền cưới của hàng triệu người. Câu nói của Paola Benítez, cô đầu bếp 25 tuổi ở Asunción vẫn chưa lấy lại được tiền dành dụm cho đám cưới — “thật kỳ lạ, thật khó hiểu, thật buồn” — đã nói hết cả cuộc khủng hoảng.
Với người Việt, bài học này rất gần: ai cũng từng nghe lời mời lãi suất “cao hơn hẳn thị trường” và mở tài khoản “chỉ trong 5 phút”. Câu hỏi không phải là ngân hàng đó có tiện hay không, mà là tiền của mình đang nằm ở đâu và ai giám sát nó. Khi một tổng thống bổ nhiệm đúng CEO của ngân hàng mình từng nắm cổ phần lên làm thống đốc ngân hàng trung ương, “xung đột lợi ích” không còn là thuật ngữ pháp lý nữa — nó là một quả bom hẹn giờ.
Theo quý vị, một ngân hàng phục vụ tới 60% dân số trưởng thành — khi sập, đó là lỗi của một cá nhân tham lam, hay của cả một hệ thống giám sát đã nhắm mắt làm ngơ?
Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


