Người bị cáo buộc làm gián điệp cho Trung Quốc được trắng án lên tiếng: “Tôi là vật tế thần”
Chris Cash — cựu nghiên cứu viên Quốc hội Anh từng bị cáo buộc làm gián điệp cho Trung Quốc — lần đầu kể lại vụ án đã hủy hoại cuộc đời mình, sau khi chia sẻ hơn 6.000 tin nhắn cho thấy một quan chức Trung Quốc đã tìm cách moi tin về chính trường Anh.

Một người đàn ông Anh từng bị cáo buộc làm gián điệp cho Trung Quốc đã nói với BBC rằng anh là “vật tế thần tiện lợi” của cảnh sát và cơ quan an ninh Anh. Chris Cash, cựu nghiên cứu viên Quốc hội, đã chia sẻ hơn 6.000 tin nhắn cho thấy một quan chức Trung Quốc đã tìm cách thu thập thông tin về những vấn đề chính trị nhạy cảm ở Anh — trong đó có cuộc đua lãnh đạo đảng Bảo thủ năm 2022.
Các tin nhắn cho thấy người bạn của Cash ở Trung Quốc, Chris Berry — người mà Cash đã chia sẻ thông tin — mô tả một cuộc gặp “bí mật” với một quan chức cấp cao Trung Quốc, người lo ngại về việc một nghị sĩ Anh mà Bắc Kinh đã trừng phạt có thể được thăng chức vào nội các. Cash còn dùng Berry làm người giới thiệu khi xin thẻ ra vào Quốc hội — và thẻ đã được cấp. Cả hai đều bị cáo buộc làm gián điệp và luôn khẳng định mình vô tội.
Trên bàn cờ Westminster, vụ án Chris Cash là một nước cờ mà không bên nào thắng.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trong cuộc phỏng vấn đầu tiên kể từ khi được trắng án, Cash nói anh “không bao giờ làm bất cứ điều gì” gây hại cho an ninh quốc gia Anh, nhưng thừa nhận mình đã “thiếu chuyên nghiệp và ngây thơ” khi gửi những tin nhắn “tán gẫu” cho bạn mình — người anh gặp năm 2018 khi cả hai cùng dạy tiếng Anh tại một trường học ở Trung Quốc. Không có bằng chứng nào trong các tin nhắn cho thấy Cash được trả tiền hay có cảm tình với Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Đoạn gây chú ý nhất là lời kể của Berry về cuộc gặp mùa hè 2022 với một quan chức cấp cao Trung Quốc, người muốn có “sự hợp tác chi tiết hơn”. Berry kể ông được đưa tới một biệt thự thuộc sở hữu nhà nước; trải nghiệm đó “cảm giác như một ván cờ tâm lý”. Vị quan chức hỏi qua phiên dịch về “tình hình ở Anh lúc này, về chuyện lãnh đạo đảng Bảo thủ” — lúc ông Boris Johnson vừa từ chức và bà Liz Truss sau đó đã thắng cuộc đua lãnh đạo.
Sau khi nhận được các ghi âm, Cash nhắn lại: “Bạn tôi ơi, bạn vừa bị chiêu mộ cấp cao rồi... Giờ bạn đang ở trong lãnh địa gián điệp đấy.” Cash khẳng định đó chỉ là “câu đùa”. Berry sau đó nhắn rằng ông đã tìm ra người đàn ông đó là ai, kèm đường dẫn tới trang Wikipedia của Thái Kỳ (Cai Qi) — nay là Chánh văn phòng của Chủ tịch Tập Cận Bình — nhưng việc Berry có xác định đúng người hay không vẫn chưa rõ.
Vụ án sụp đổ vì các quan chức không thể khẳng định Trung Quốc đã được xếp loại là “kẻ thù” vào thời điểm đó — làm dấy lên cáo buộc Anh can thiệp chính trị để xoa dịu Bắc Kinh. Trung Quốc gọi các cáo buộc gián điệp là “bịa đặt thuần túy và vu khống ác ý”.
Cash bị bắt vào một buổi sáng tháng 3/2023, khi bốn sĩ quan chống khủng bố xông vào nhà cha mẹ anh ở Edinburgh lúc gần 6 giờ sáng; Berry cũng bị bắt cùng ngày. Tới tháng 9/2023, báo Sunday Times phanh phui vụ việc và cả hai bị truy tố. Tháng 9 năm sau, chỉ vài tuần trước phiên tòa, mọi cáo buộc được rút. Nhưng Chủ tịch Hạ viện Lindsay Hoyle vẫn tuyên bố: “Chính Quốc hội này đã bị theo dõi.”
Cash nói anh đã mất công việc mơ ước, mất mối quan hệ tình cảm, và mất người bạn thân nhất — khi người bạn kết hôn năm ngoái, Cash thậm chí không được mời. Anh đang nộp đơn xin những công việc hành chính cơ bản. Berry từ chối bình luận, nhưng vào thời điểm được trắng án, ông nói các báo cáo của mình dựa trên thông tin công khai.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ Westminster, vụ án Chris Cash là một nước cờ mà không bên nào thắng. An ninh Anh muốn dựng một vụ án răn đe, nhưng lại vấp phải chính luật pháp của mình. Còn Cash — người duy nhất không có quyền lực trong ván cờ này — mất việc, mất bạn, mất danh dự, dù tòa đã tuyên anh vô tội.
Với Việt Nam, câu chuyện này nhắc một bài học lạnh lùng: ranh giới giữa “tán gẫu chính trị” và “rò rỉ tin mật” ngày nay mỏng hơn bao giờ hết, và một tin nhắn gửi cho bạn cũ cũng có thể trở thành hàng nghìn tin nhắn làm bằng chứng trước tòa. Sự ngây thơ không còn là lá chắn.
Theo quý vị, một người vô tội nhưng đã chia sẻ tin đồn chính trường với bạn bè ở nước ngoài — đó là kẻ ngây thơ đáng thương, hay là một mắt xích nguy hiểm mà an ninh quốc gia không thể bỏ qua? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

