TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

Tăng giá ở Nhật khó như leo núi: Uniqlo vội rút giá tất, Saizeriya cúi đầu xin lỗi vì thêm 20 yên

Uniqlo tăng giá tất rồi vội quay xe trước làn sóng phản đối; chuỗi nhà hàng Saizeriya xin lỗi gần như “quỳ gối” chỉ vì cộng thêm 20 yên vào món Doria. Sau 30 năm giảm phát, người tiêu dùng Nhật vẫn coi tăng giá là điều cấm kỵ — dù lạm phát đã trở lại.

Minh họa: cửa hàng Uniqlo và nhà hàng Saizeriya ở Tokyo, người dân xem giá, đồng yên và biểu đồ giá tăng
Tăng giá ở Nhật khó như leo núi: Uniqlo vội rút giá tất, Saizeriya cúi đầu xin lỗi vì thêm 20 yên. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Khi Uniqlo, “biểu tượng của giá rẻ” ở Nhật, tăng giá đôi tất cơ bản tháng trước, làn sóng phản đối bùng lên tới mức hãng phải quay xe ngay lập tức. Trước đó, chuỗi nhà hàng Saizeriya đã xin lỗi gần như “quỳ gối” chỉ vì cộng thêm 20 yên (khoảng 0,13 USD) vào món Doria kiểu Milan trứ danh, than thở về “sự thiếu nỗ lực” của mình. Sự lo lắng ấy cho thấy doanh nghiệp Nhật đang vật lộn ra sao khi chi phí tăng cao, trong một đất nước mà hàng thập kỷ giảm phát đã nuôi dưỡng người tiêu dùng dị ứng với giá cao.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tháng trước tuyên bố mục tiêu lạm phát 2% đã đạt được sau 13 năm nới lỏng tiền tệ. Các biện pháp do cố Thủ tướng Shinzo Abe đưa ra năm 2013 vốn được kỳ vọng sẽ chấm dứt vòng xoáy giảm phát đeo bám Nhật Bản từ giữa những năm 1990. Nhưng phải đến năm 2022, khi chiến tranh Ukraine gây cú sốc năng lượng toàn cầu, lạm phát mới trở lại ở Nhật Bản, nước nghèo tài nguyên. Rồi chiến tranh Mỹ–Israel với Iran khiến Tehran siết eo biển Hormuz, cắt giảm xuất khẩu dầu thô và đẩy chi phí doanh nghiệp lên cao.

Trên bàn cờ giá cả, Nhật Bản là ván cờ mà cả thế giới nên nhìn vào — bởi Việt Nam cũng đang đi trên con đường tương tự, chỉ nhanh hơn.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trong khi doanh nghiệp ở hầu hết các nước có thể tăng giá theo chi phí, thì ở Nhật, tăng giá vẫn là điều cấm kỵ. Các doanh nghiệp lớn nhỏ đều chật vật vì không dám tăng giá mạnh để khỏi mất lòng khách — nhất là những cơ sở nhỏ ở vùng quê, nơi sự sống còn phụ thuộc vào khách quen. Bà Sachi, 68 tuổi, chủ một quán mì ramen ở Okayama, vẫn chần chừ tăng giá dù chi phí tăng vọt. “Khi tôi tưởng tượng mình đột ngột thông báo tăng giá 200 yên, tôi không khỏi cảm thấy áy náy với những khách hàng đã ủng hộ chúng tôi nhiều năm,” bà Sachi — chỉ cho biết tên — nói với AFP. “Thà mình chịu đựng còn hơn. Nhiều cơ sở nhỏ cũng như vậy, nhất là ở nông thôn.”

Uniqlo rút lại quyết định tăng giá tất để bảo vệ vị thế biểu tượng của giá rẻ. Saizeriya, với đợt tăng giá bao phủ gần như toàn bộ thực đơn, đã đưa ra tuyên bố mà nhiều người cho là tự trách mình quá mức; chủ tịch công ty thậm chí cam kết sẽ “tìm mọi lý do để giảm giá trở lại”. Dù vậy, chuỗi này vẫn giữ nguyên giá rượu vang — chỉ 100 yên một ly. Hóa đơn thực phẩm tăng vọt khiến các hộ gia đình Nhật ít tiền hơn để chi cho những thứ khác, từ ăn ngoài đến quần áo. Anh Kazuhiko Sato, nhân viên văn phòng ở Tokyo, nói: “Giá thực phẩm tăng cao khủng khiếp, nên tôi ngày càng phải dựa vào hàng nhập khẩu. Tôi cũng ăn ngoài ít hơn.”

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã bước vào chu kỳ tăng lãi suất, với chi phí vay ở mức cao nhất trong hơn 30 năm và có thể còn tăng nữa. Giáo sư Tsutomu Watanabe của Đại học Tokyo nói: “Tăng lương vẫn còn chưa đủ và chưa mang lại lợi ích cho mọi người.” Lạm phát ở các nền kinh tế G7 khác cũng tương tự hoặc cao hơn, nhưng “tăng lương ở đó đủ tốt để chi tiêu không suy yếu”, ông nói. Đó là điểm khác biệt then chốt của Nhật Bản, nước vẫn là “một bệnh nhân đang hồi phục sau hàng thập kỷ giảm phát”. Ông cho rằng sẽ cần “thêm 3 đến 4 năm nữa” trước khi người tiêu dùng Nhật chấp nhận lạm phát kéo dài như kết quả tự nhiên của việc tăng lương mạnh.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ giá cả, Nhật Bản là ván cờ mà cả thế giới nên nhìn vào — bởi Việt Nam cũng đang đi trên con đường tương tự, chỉ nhanh hơn. Khi giá thực phẩm tăng vọt mà lương tăng không kịp, người tiêu dùng sẽ làm đúng như người Nhật: ăn ngoài ít đi, mua hàng nhập rẻ hơn, và quay lưng với doanh nghiệp nào dám tăng giá trước. Nước cờ của Uniqlo và Saizeriya cho thấy một thực tế phũ phàng: trong thời lạm phát, doanh nghiệp không chỉ bán hàng — họ đang thương lượng với tâm lý của khách hàng, và khách hàng luôn có lá bài tẩy là quay lưng bỏ đi. Với Việt Nam, bài học nằm ở quán phở, quán cơm bình dân ngoài kia: chủ quán nào cũng sợ tăng giá 5.000 đồng vì sợ mất khách quen, nhưng nếu không tăng thì chính họ sẽ là người gánh hết chi phí. Ván cờ này chỉ có lời giải khi lương tăng thật — tăng đủ để người dân chấp nhận giá mới mà không phải thắt lưng buộc bụng.

Theo quý vị, ở Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ nên cắn răng chịu chi phí tăng để giữ khách, hay tăng giá thẳng thắn và chấp nhận mất một số khách quen? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.